пятница, 3 апреля 2026 г.

Пазакласнае чытанне

 

Рыхтуемся да ўрока пазакласнага чытання

 на тэму «Ад  А да Я прафесія мая»,

які будзе праведзены 28 красавіка (аўторак)


Прыкладны спіс твораў:

Эдзі Агняцвет. «Саўка за сталом».

 А. Астрэйка. «Размова аб прафесіях».

Я. Бяганская. «Сланечнікі».

 В. Вітка. «Хто што робіць».

 В. Гардзей. «Мой тата – трактарыст».

 С. Грахоўскі. «Касманаўты».

Х. Гурыновіч. «Маленькая даярка».

 С. Дзяргай. «Зерне».

В. Жуковіч. «Выбіраю прафесію».

Х. Жычка. «Рэгуліроўшчык».

К. Камейша. «Ганчары».

 К. Кірэенка. «Вучуся ў таты».

 Янка Купала. «Сыны».

 М. Маляўка. «Як дом будавалі».

М. Пазнякоў. «Побач з татам».

П. Пруднікаў. «Будаўнік».

Д. Слаўковіч. «Калі растуць агуркі».

Я. Хвалей. «Урок працы».

М. Чарняўскі. «Змайстравалі сані».


«Пра хлопчыка “Ай”»

Уладзімір Ліпскі 

 

Жыў у нашым доме трэцякласнік Дзімка. Вельмі любіў ён слова «ай».

— Дзімка, збегай у магазін, купі хлеба, — просіць мама.

— Ай!

— Сынок, памажы памыць посуд.

— Ай!

— Абгарні падручнікі ў чыстую паперу. Вучы ўрокі.

— Ай! Ай! Ай!

Так яго і клікаць сталі: Дзімка-ай.

Аднойчы здарылася з Дзімкам бяда. Сабраўся ён у школу ісці, глядзіць — а партфель пусты. Зніклі ўсе яго падручнікі. Зірнуў на кніжныя палічкі — аж і там пуста: ніводнай кніжкі.

Дзімка спачатку ўзрадаваўся. «От добра, у школу не буду хадзіць. Урокі не трэба вучыць».

Сноўдаўся з кута ў кут колькі часу. Нарэшце засумаваў.  Нецікава зрабілася аднаму.

— Мама, чаму ад мяне кнігі ўцяклі?

— Не шанаваў ты іх, не любіў, — адказала мама і ўздыхнула.

I надумаўся Дзімка свае кнігі адшукаць. Але дзе іх шукаць?

Пайшоў куды вочы глядзяць. Ішоў, ішоў, аж насустрач — бабуля. Села з ім разам адпачываць у цянёк. Пачаставаў яе Дзімка цукеркай, расказаў пра сваю бяду.

— Памагу я табе, — сказала бабуля. — Але больш ніколі-ніколі не крыўдзі кнігі.

Развязала яна сваю торбачку, выняла клубок нітак.

— Вось вазьмі! Гэта чароўны клубок. Куды ён пакоціцца, туды ідзі за ім. I не палохайся нічога…

Падзякаваў Дзімка бабулі, апусціў клубок на зямлю і пабег услед.

Як толькі раскруціўся ўвесь клубок, Дзімка ўбачыў перад сабой прыгожы размаляваны домік, падобны на вялізны «Буквар». Ёсць і вокны, і дзверы.

Падышоў Дзімка да дзвярэй і ціхенька пастукаў.

— Калі ласка, заходзьце… — пачуў ён ветлівы голас. — Мае дзверы адчынены заўсёды.

Увайшоў Дзімка ў домік, а там паўнютка ўсялякіх кніг. Маленькі чалавечак з сівой барадой гартаў самую тоўстую.

— Д-дзень д-добры, — пачаў заікацца Дзімка і пачырванеў.

— Добры дзень, хлопчык, — ветліва адказаў гаспадар доміка і пацікавіўся — Што цябе прывяло да мяне? Чым ты ўсхваляваны?

— Свае кнігі шукаю. Яны некуды зніклі. Можа, у вас?

— Хто яго ведае, хлопчык, дзядуля уважліва паглядзеў на Дзімку і сказаў: — Веру, знойдзецца твая прапажа. Толькі дапамажы мне паставіць вось гэтыя кнігі ў шафу.

Дзімка зірнуў на вялізную гару кніг і хацеў, як звычайна сказаць «Ай!», але не сказаў, згадзіўся памагчы.

— Тады за працу! — падахвоціў яго стары.

Сонейка ўзышло — яны працуюць. Сонейка зайшло, а яны працуюць. Нарэшце ўсё зрабілі.

Гаспадар пагладзіў бародку, ласкава ўсміхнуўся:

— Малайчына, хлопчык! Добра папрацаваў. За гэта і я табе дапамагу. Ідзі дадому. Твае кніжкі ўжо чакаюць цябе.

— Як жа я знайду свой дом? — захваляваўся Дзімка.

— Вось табе чароўны каменьчык. Наматвай на яго сваю нітку і  называй кніжкі, якія ад цябе ўцяклі…

Не паспеў Дзімка назваць апошнюю, як нітка ўся наматалася на каменьчык, і ён апынуўся дома. На пісьмовым стале ляжалі ўсе ягоныя кнігі. А з палічак весела ўсміхаліся яму каляровыя вокладкі кніжак.

 

Дзімка цяпер шануе свае кнігі, урокі вучыць старанна, а слова «ай» забыў зусім.


«Ад А дa Я пpaфeciя мaя»

Аpтyp Boльcкi 

Хтo пpaцye нa cялe шчыpa i зaўзятa,

кaб былo ў нac нa cтaлe ycягo бaгaтa?

Кaб y paдacцi цвiлa з гoдy ў гoд няcпыннa

I мaгyтнaю былa poднaя кpaiнa?

Пpa гэтa вaм aд А дa Я pacкaжa aзбyкa мaя.

АГРАНОМА, як вядoмa,

нe зacтaць вяcнoю дoмa.

Аглядae пoлe ён,

кaб дaлo бaгaты плён.

БУЛЬБАBОД, бyльбaвoд – y тypбoтax кpyглы гoд.

А iнaкш, cкaжы,

aдкyль бы мeлi б мы yдocтaль бyльбы?

У вёcцы ўpaч BЕTЭРЫНАРНЫ

тaкcaмa чac нe тpaцiць мapнa –

i ўдзeнь гaтoвы i ўнaчы

жывёлe xвopaй пaмaгчы.

ГАНЧАР – caпpaўдны чapaўнiк.

Ён глiны ўзяў кaмяк,

i вocь збaнoк нa кpyзe ўзнiк,

a пoтым – кpyглы гляк.

Нeльгa ceльcкaй гacпaдapкi

yявiць нaм бeз ДАЯРКІ,

xoць дaўнo ўжo звычнaя

дoйкa элeктpычнaя.

Лicтoтa aпaлa пaд вeтpaм aceннiм,

i ЕГЕР yчacтaк aбxoдзiць ляcны,

глядзiць, кaб xaпiлa лacям i aлeням,

дзiкaм i кaзyлям кapмoў дa вяcны.

ЖЫBЁЛАBОД глядзiць жывёлy,

i вынiк пpaцы ўciм вiдзён:

бычoк мaлeнькi быў i квoлы, a

cёння з цэнтнep вaжыць ён.

ЗААTЭХНІК – кнiгy ў pyкi,

y ягo тaкi зaнятaк:

пa ўcix пpaвiлax нaвyкi

paзвiвaць кaлгacны cтaтaк.

Кaлгacy кoжнaмy цяпep

пaтpэбeн вeльмi ІНЖЫНЕР,

бo бeз ягo тэxнiчныx вeдaў

кaлгac бы пocпexaў нe вeдaў.

КАBАЛЬ xoць i нe гнe пaдкoвы,

ды poбiць людзям шмaт пacлyг.

Ён змaйcтpaвaць дэтaль гaтoвы,

нaлaдзiць бapaнy цi плyг.

Шyмeць, pacцi мaлaднякy,

дзe бop cтapы aдчyў знямoгy...

I лec yдзячны ЛЕСНІКУ

зa клoпaт i зa дaпaмoгy.

Плывyць кaмбaйны – «Кoлac», «Нiвa»,

зa iмi ў жыцe – чыcты cлeд.

МЕХАНІЗАTАРЫ дa жнiвa

пaдpыxтaвaлi ix як cлeд.

НАСTАЎНІК вyчыць нac i ў шкoлe

i пa-зa шкoлaй вyчыць нac,

кaб мы любiлi фepмy, пoлe,

кaб шaнaвaлi cвoй кaлгac.

Гopды я i тaтa – гopды,

бo пaчyлi cёння ўкaз:

aтpымae днямi ОРДЭН

нaш пpacлaўлeны кaлгac.

З кaлгaca ў гopaд з кoжным iдзe

ўcё бoлeй бoчaк з мёдaм

А дaглядae пчoл ПЧАЛЯР

ix дpyг i pyпны гacпaдap.

Знae ўcё PAXУНКАBОД –

дзe дaxoд, a дзe pacxoд.

Лiчыць з iм pyблi i тoны кaлькyлятap элeктpoнны.

Bыpac дoм, пpыгoжы caмы.

Ад зapы – y вoйнax жap.

Хтo paбiў для вoкнaў paмы,  

дзвepы x гo paбiў? СTАЛЯР.

Ён apэ, cкapoдзiць, cee

i кaмбaйн вaдзiць yмee.   

Нa cялe тaмy ўce чыcтa

пaвaжaюць TРАКTАРЫСTА.

УЧОTЧЫК cтpoгi ўлiк вядзe,

кiм кoлькi зpoблeнa i дзe.

Рaбoты нe цypaeццa –

з yciмi caм cтapaeццa.

Як тoлькi ўбaчыш ФУРАЖЫРА

дык aдчыняй вapoты шыpaй.

Нa фepмy ён кapмы вязe,

кaб cвiннi бoльшaлi ў вaзe.

Чopны, бeлы xлeб цi здoбy eш,

aлe нe зaбывaй быць

yдзячным ХЛЕБАРОБУ,

штo выpoшчвaў ypaджaй.

У ЦЯЛЯTНІЦЫ – дзeтcaд.

Нe для дзeтaк, для цялят.

А цяляткi – нiбы дзeткi,

iм i дoгляд тpэбa гэткi.   

Пa ўзгopкax, пa лyгax

cтpaкaтыx ЧАБАН

пace aвeчы cтaтaк.

Увoceнь бyдзe шмaт

для дзeтaк i pyкaвiчaк i шкapпэтaк.

ШАФЁР, xoць cтpaчaн pэйcaм лiк,

мaшынy ўпэўнeнa вядзe.

Нaгpyжaн з вepxaм гpyзaвiк,

aнi зяpняткa нe ўпaдзe.   

Рaбoтa лeпeй cпopыццa

ў цяплe ды пpы cвятлe.

ЭЛЕКTРЫК, як i y гopaдзe,

пaтpэбeн нa cялe.

Кaб выпaдкoвыx cтpaт нe нecцi,

paзлiкi ўce зaкoннa вecцi,

пaтpэбны cтaў пa нoвым чace

i ЮРЫСКОНСУЛЬT y кaлгace.

А – Я? Яшчэ ў дзeтcaдзe я.

Алe ў кaлгace – ўcя cям’я.

I, як aпoшнi cкoнчy клac

цi нaвaт iнcтытyт,

я нe нaкiнy cвoй кaлгac,

мaя paбoтa – тyт!

  «Размова аб прафесіях»
Анатоль Астрэйка


Раз сышліся на двары
Юныя рамеснікіў
I пачалі гаварыць
Аб сваіх прафесіях:
Што каштоўней, што важней
Для краіны і людзей.

— Я шліфую, я тачу
Рэчы далікатныя,
Справу токара лічу
Самаю выдатнаю.
Нават трактар без мяне
Кола з месца не скране.

— Муляр з цэглы дом кладзе,
Сценка ў сценку роўныя.
Вы не знойдзеце нідзе
Працы больш шаноўнае.
Дзе ні вуліца, ні пляц,
Як паглядзіш — мой палац.

— Што ты нам ні гавары —
Вушы не развешу я,
Я за слесара, сябры,
Вось дзе дык прафесія.
Ні замок, ні нож, ні крук
Без маіх не зробіш рук.

— За варштатам я стаю,
Тку адменнай пражаю,
Я прафесію сваю
Лічу самай важнаю.
Апранаю я народ
У бастон і каверкот.

— Ты залішняе ўзяла
Пасмяшыла жартамі,
А сякера, а піла
Нікуды не вартыя?
Без сякеры, без пілы
Не зрабіць і чапялы.

— А вось справа швейная
Самая надзейная:
Абыходзіць голка свет,
Кожны голкаю адзет.

— А шавец? Браток, уваж!
Чым жа не выдатны я?
Вы без ботаў, без гамаш
Ні на што не здатныя:
А ў абутку — любата,
Ці мароз, ці хлюпата.

— Дайце слова, мне пара,
Марна вокал ходзіце,
Лепшай, чым у друкара,
Працы вы не знойдзеце.
Без кніжок ды без газет
Не абходзіцца ўвесь свет.

Слаўны наш савецкі край,
Моладзі жыць весела,
Ты любую выбірай
Сам сабе прафесію:
Навучайся і працуй,
Толькі сілы не шкадуй.


 «Сланечнікі»
Ядвіга Бяганская 
Жэнік увесь дзень чым-небудзь заняты. То ён дапамагае маме і бабулі на кухні, то разам з братам майструе што-небудзь, то з дзедам у садзе корпаецца.
— Гультаям сумна жыць на свеце, — часта кажа бабуля.
I гэта праўда. Жэня сам ведае: варта яму нейкі час застацца без работы, і адразу робіцца сумна. Тады ён пачынае хадзіць з пакоя ў пакой і надакучаць:
— Ну дайце мне якую-небудзь работу! Ну што мне рабіць?
I, баючыся, каб мама не сказала заняцца кубікамі або якой-небудзь гульнёй, ён тут жа дадае:
— Я хачу табе дапамагаць. А дапамагаць ён любіў.
Ды гэта і зразумела: дапамагаючы дарослым, можна даведацца столькі цікавага!
Увесну, калі бабуля з мамай рабілі градкі, Жэнік пачаў прасіць:
— Бабулька, я хачу зрабіць сабе градку. Можна, бабуля?
Ну як тут не дазволіць хлопчыку, калі ён так просіцца, так ласкава зазірае ў вочы?
Хутка ў Жэніка з'явіліся і рыдлёўка, і граблі, і палівачка. Рыдлёўку і палівачку мама купіла ў магазіне, а граблі зрабіў сам дзед.
Градку дапамагаў капаць старэйшы брат, Уладзік. Хлопчыкі слухаліся бабулю і стараліся рабіць усё так, як раіла яна.
Калі градка была гатова, пачалася сяўба.
Жэніку хацелася, каб на яго градцы было ўсё, што сеяла бабуля на вялікіх градах. Але, параіўшыся, браты вырашылі, што для ўсяго не хопіць месца, і таму пасеялі толькі салодкі гарошак, моркву, рэпку і мак. А па краях градкі пасадзілі сланечнікі.
Першым на градцы ўзышоў гарох. Следам за ім вылезлі з зямлі сланечнікі, за сланечнікам — рэпка, морква і мак.
Хлопчыкі вельмі старанна даглядалі свае пасевы. Асабліва Жэнік. Уладзік, дык той, бывала, пойдзе з сябрамі рыбу лавіць або суніцы збіраць і забудзецца на градку. А Жэнік увесь дзень ля яе пахаджвае: то пустазеліну якую вырве, то яшчэ раз палье раслінкі.
— Паглядзі, Уладзік, як няроўна яны растуць, — сказаў аднойчы Жэнік. — Рэпка з моркваю растуць паволі, а гарох, мак і сланечнік вунь якія ўжо.
— Яны, відаць, навыперадкі стараюцца — хто каго абгоніць,— пажартаваў Уладзік.
Зацвіў нарэшце на градцы вусаты гарох, а неўзабаве распусціліся белыя і ружовыя макі. Над кветкамі з ранку да вечара ляталі матылькі, весела гулі працавітыя залатыя пчолкі. Жэнік з цікавасцю назіраў, як пчолы залазілі глыбока ў кветачкі і, усміхаючыся, падганяў іх:
— Спяшайцеся, спяшайцеся, бо хутка зойдзе сонца і кветкі заплюшчаць на ноч свае вочкі.
Але больш за ўсё хлопчыку падабаліся сланечнікі. Яны так спяшаліся расці, што хутка перараслі самога Жэніка.
— Яны ўсіх перарастуць, — казала бабуля.
— I маму? — недаверліва пытаўся хлопчык.
— I маму і тату, — усміхалася бабуля. Мінуў некаторы час, і Жэнік сам пераканаўся, што бабуля гаварыла праўду.
— Тата стань побач з маім сланечнікам, — папрасіў аднаго разу Жэнік.
Тата падышоў да сланечніка. I што ж вы думаеце? Сланечнік быў куды вышэйшы за тату!
— Хутка яны да самага неба дарастуць, — смяяўся Уладзік.
Да неба сланечнікі, вядома, не дацягнуліся, але выраслі высачэзныя. А потым зацвілі. Кветкі ў іх былі ярка-жоўтыя і, мусіць, большыя за татаў саламяны капялюш.
— А ведаеце, унучкі, чаму яны сланечнікамі называюцца? — сказала аднойчы бабуля.
— Чаму? — у адзін голас запыталі браты.
— Бо яны самі, нібы сонца. Бачыце, якія агністыя іх праменні-пялёсткі. I няўжо вы дагэтуль не заўважылі, што сланечнік заўсёды паварочвае свой тварык да сонца.
Непрыкметна мінула квяцістае цёплае лета. На гародзе ўсё пачало даспяваць. Даспелі і Жэневы сланечнікі. I тады на градку пачалі прылятаць вераб'і. Яны зляталіся цэлымі чародкамі, садзіліся на сланечнікі і спрытна выдзёўбвалі з іх пукатыя буйныя зярняты. Але хлопчыкі не крыўдзіліся на птушак. На кожным сланечніку была такая безліч зярнят, што іх хапіла і птушкам, і Уладзіку, і Жэніку з сябрамі.

А самы вялікі сланечнік хлопчыкі занеслі на школьную выстаўку. Ён яшчэ і цяпер там красуецца.

 

 

четверг, 19 марта 2026 г.

Весенние каникулы


Ура!!! Скоро каникулы!

Весенние каникулы:

 с 22 марта  по 29 марта  включительно (8 дней).

В школу приходим в понедельник 30 марта.